Charakterystyka i rodzaje gier komputerowych

Wraz z rozwojem gier komputerowych, producenci tworzyli coraz różniejsze rodzaje gier, charakteryzujące się odmiennymi sposobami prowadzenia techniki gry, trybu, fabuły. Trudno wyodrębnić jakiś konkretny podział gier, gdyż w literaturze przedmiotu nie istnieje konkretny podział gier ze względu na gatunek[1]. Porównując opisane przez autorów kategorie gier można podzielić je najogólniej na:

  • gry tekstowe,
  • symulatory,
  • gry strategiczne,
  • zręcznościowe,
  • przygodowe,
  • gry fabularne,
  • fantasy – RPG,
  • logiczne,
  • edukacyjne,
  • sportowe,
  • MMOG i MMORPG (ang. Massively multiplayer online role-playing game)[2].

Wiele współczesnych gier posiada jednak powiązania, które zawierają w sobie konkretne cechy danego gatunku, tworząc idealną całość i gwarantując graczom wiele przeżyć.

Gry tekstowe – jak sama nazwa wskazuje, to gry, które charakteryzują się stosunkową małą ilością grafiki. Opierają się głównie na trybie tekstowym lub też posiadają niewielkie elementy rysunkowe[3].

Symulatory – charakteryzują się głównie tym, że odzwierciedlają rzeczywiste zdarzenia w wirtualnym świecie, np. symulatory lotów, symulator jazdy samochodem, itp.[4]. Występują w nich ograniczenia typu fizyka obiektów, chociaż są wyjątki, np. popularna seria The Sims. Gry takie zwykle posiadają samouczek. Symulatory to także tego typu gry, w których mamy możliwość budowy miast (seria Sim City) czy parku rozrywki (Rolle Coaster Tycoon). Najbardziej chyba popularną grą symulacyjną jest seria wspomnianej wcześniej gry The Sims, w której istnieją ogromne możliwości manewru. W skrócie gra polega na prowadzeniu wirtualnego życia Simów (odpowiednik ludzi), którym musimy zbudować dom, znaleźć pracę czy dbać
o potrzeby biologiczne, psychologiczne bądź też zdobywać znajomości, dbać o nie
i awansować na coraz wyższe stanowisko pracy. Gra nadaje się doskonale dla dziewczynek. Tworzenie idealnych Simów, które w pewnym sensie odzwierciedlają nas samych, pozwala realizować swoje marzenia w świecie fikcyjnym. Jest sposobem oderwania się od przykrości życia i przynosi radość. Ponadto uczy ona odpowiedzialności za życie w tym sensie, że gdy „opiekun” nie będzie spełniał podstawowych potrzeb Sima – on „umrze”. Tak jak w życiu rzeczywistym: jeżeli ktoś nie dba o nasz rozwój, o zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb fizycznych, społecznych, kulturowych, to usuwa się na margines, umiera.

Kolejnym rodzajem gier są gry strategiczne, które są ściśle związane z grami logicznymi. Gry takie wymagają od gracza perspektywicznego myślenia. W tego typu grach wygrana zależy nie tyle od przypadku, co przede wszystkim od strategii, wiedzy, planowania i przewidywania skutków swoich posunięć[5]. Co za tym idzie, gracz musi się „wysilić” i pomyśleć, aby dobrze rozegrać daną partię. W grach tych przeciwnikiem człowieka może być komputer lub inny gracz. Gry strategiczne dzielą się na: klasyczne strategie wojenne, gry czasu rzeczywistego oraz strategie ekonomiczne. Klasyczne strategie wojenne polegają na kierowaniu oddziałami zbrojnymi w sytuacji konfliktu militarnego, w którym gracz opowiada się po jednej ze stron[6]. Fabuła strategii może opierać się na historycznych wydarzeniach, czyli odtwarzających przebieg bitew
i konfliktów zbrojnych. Gry czasu rzeczywistego, zwane RTS-sami, wymagają więcej zręczności niż planowania taktycznego[7]. Gry ekonomiczne polegają na strategicznym planowaniu i zarządzaniu dużą firmą, miasteczkiem, państwem, wesołym miasteczkiem (RollerCoasterTycoon, Simcity) czy ośrodkiem wypoczynkowy z uwzględnieniem mechanizmów rządzących rynkiem finansowym oraz populacjami ludzkimi[8]. Zadaniem gracza jest osiągnięcie jak najlepszego efektu ekonomicznego poprzez dokonywanie różnych trafnych inwestycji. Niektóre gry strategiczne zawierają zarówno elementy ekonomiczne jak i wojenne, stąd trudno je kwalifikować do którejkolwiek kategorii[9]. Jeśli chodzi o gry komputerowe o zabarwieniu strategicznym, to możemy wymienić następujące, np. Starcraft I i II – gra strategiczna czasu rzeczywistego,
w której mogą uczestniczyć cztery osoby. Główny wątek fabularny dotyczy konfliktu pomiędzy trzema galaktycznymi rasami. Podstawowym celem gry jest wyeliminowanie wszystkich przeciwników. Przykładem tego typu gry może być również League of Legends (w skrócie LoL). Jest to gra, która zawiera w sobie także elementy zręcznościowe. W skrócie chodzi o to, że naprzeciwko siebie stają dwie drużyny i zadaniem każdej z nich jest zniszczenie centralnego budynku w bazie wroga, w grze tej dominuje różnorodność wyboru postaci – od zwierząt z nadnaturalnymi mocami i możliwościami, aż po magów.

Kolejnym rodzajem gier są gry zręcznościowe (tzw. „strzelaniny”). Są to gry,
w których trzeba wykazać się refleksem i sprawnością manualną (operowanie przyciskami na klawiaturze komputera lub joysticka). W grach tych liczy się przede wszystkim szybkość i dynamiczna akcja. Gracz nie ma czasu na myślenie, liczy się przede wszystkim szybkość działania. Tego typu gry zwykle są krwawe i ponure. Charakterystyczne jest w nich to, że grający wciela się w postać z perspektywy pierwszej osoby (FPP – z ang. First-person perspective), co sprawia, że gracz szybko utożsamia się z daną postacią i ogląda świat przedstawiony oczami bohatera[10]. Typowymi tego przykładami jest seria Call of Duty, Medal of Honor czy Battlefield.
W przebiegu gry przeważnie chodzi o to, żeby przedostać się do jakiejś bazy wroga, eliminując po drodze żołnierzy czy też obcych[11]. Cechą charakterystyczną tego typu gier jest dopracowana trójwymiarowa grafika, dzięki której obrazy akcji i destrukcji sprawiają wrażenie niezwykle realistycznych obrazów sytuacji i doświadczeń gracza[12]. Rozróżnia się też wiele gier o charakterystyce survival-horror, w której gracz wciela się w postać bohatera i musimy walczyć z nadnaturalnymi osobnikami, np. zombie, potwory. Musi on walczyć do ostatniego tchu, zrobić wszystko, by przeżyć oraz pozabijać jak największą ilość wrogów. Jedną z bardziej znanych tego typu brutalnych gier jest Mortal Kombat, który zawiera elementy „bijatyki”. Celem jest to, by komuś zrobić krzywdę. Formalnie tego typu gry komputerowe są zakazane dla dzieci, dostępne dopiero od 16 roku życia, gdyż mogą kształtować zafałszowany obraz rzeczywistości lub powodować wzrost agresji. W grach survival-horror znajdują się elementy przemocy i agresji, dlatego wielu naukowców i badaczy piętnuje tego rodzaju gry, gdyż nie mają one pozytywnego (edukacyjnego) przesłania. Tam tylko trzeba walczyć, nie ma taryfy ulgowej, gracz musi robić wszystko, by jak najbardziej dotkliwie pobić przeciwnika, uśmiercić go[13]. Tego typu gry są zagrożeniem dla rozwoju psychicznego młodych ludzi.

Gry przygodowe są grami stosunkowo pozytywnymi, gdyż posiadają w sobie zagadki, rebusy, trudne sytuacje, które trzeba rozwiązać. Przypominają one gry logiczne, ale nimi nie są. W grach przygodowych gracz również wciela się w postać z perspektywy FPP (z ang. First-person perspective). Tego typu gry charakteryzują się bardzo rozbudowaną i skomplikowaną fabułą, posiadają wątki detektywistyczne. Chodzi o to, by gracz odwiedzał miasta, krainy, rozmawiał z napotkanymi osobami, zdobywał nowe informacje, poszukując artefaktów, czyli czegoś sztucznego, schematycznego, zniekształcającego rzeczywistość lub wprowadzającego do niej zamęt. Gry takie charakteryzują się prostą grafiką i są pozbawione do minimum elementów zręcznościowych[14]. Przykładem jest np. Syberia, Dreamfall, gdzie dominuje wątek przygodowy. Podobne elementy możemy odnaleźć także w popularnej serii gier Tomb Raider, w której gracz wciela się w postać pięknej pani archeolog Lary Croft, zwiedzającej świat, przeszukującej grobowce, dawno zapomniane obiekty czy różne wartościowe przedmioty. Tomb Raider jest grą typu TPP (z ang. Third-person perspective[15]), czyli podejmującej działania z perspektywy trzeciej osoby; obraz pochodzi jakby z ruchomej kamery podążającej za naszym bohaterem. Systemy TPP
i FPP uzupełniają się w większości gier.

Kolejny rodzaj stanowią gry fabularne (RPG). Charakterystyczną cechą tego typu gier jest to, że gracz wciela się w postać Wojownika (zwykle rycerza), Maga (czarownika) lub inną postać fikcyjną[16], aby wraz z drużyną bohaterów zwiedzać niezwykłe krainy. Gry takie zawierają rozbudowane obrazy miast i obiektów, przedstawiony świat jest bardzo realistyczny i posiada wiele szczegółów. Gra proponuje mapy miast czy dolin, w których można swobodnie się poruszać, szukając przedmiotów, spotykając inne rodzaje postaci. W tego typu grach uczestnik może sam decydować czy bohater ma być dobry/zły czy obojętny, sami decyduje też o tym, po jakiej stronie się opowiedzieć, inaczej mówiąc sam buduje fabułę, a każda jego decyzja ma wpływ na dalsze losy gry. Bardzo popularną grą typu RPG jest seria Wiedźmin, Dragon Age lub Guild Wars 1 i 2.

Gry logiczne polegają głównie na przeniesieniu na ekran rozmaitych, wymagających skupienia i wytężonego myślenia łamigłówek[17]. Najbardziej znanymi grami tego typu są Szachy, Angry Birds.

Istotne z naszego punktu widzenia są gry edukacyjne, ułożone tak, by rozwijać i porządkować wielorakie zasoby wiedzy i umiejętności, kształtujących postawy ich uczestników. Takie gry dla dzieci i młodzieży te są bardzo cenione, zwłaszcza w środowiskach dydaktycznych, gdyż aktywizują użytkowników, uczą wielu przydatnych umiejętności i rozwijają wyobraźnię. Najbardziej popularnymi przykładami tego typu gier są gry matematyczne, w których uczy się reguł i zasad matematyki w sposób przystępny i rozrywkowy. Matematyka przedstawiona jest tutaj w sposób obrazowy, ciekawy i interesujący.

Kolejny pozytywny typ gier to gry sportowe. Głównym ich celem jest rozwijanie zdolności manualnych i pasji sportowej. Co prawda wiele z nich sprowadza się do tzw. „wyścigówek”, w których gracz ma do dyspozycji pewien środek transportu, głównie samochód, a gra polega na prześciganiu się przeciwników, okrążaniu tras, zdobywaniu nagród i punktów za zajęcie najlepszego miejsca na podium. Do tego typu gier należy głównie seria Need for Speed. Wymagają one takiej samej szybkości i refleksu jak w przypadku gier zręcznościowych. Niestety nawet w tego typu grach sportowych można dopatrzeć się agresji i braku wrażliwości na krzywdę innych. Bardzo popularną tego typu grą jest Carmageddon[18], która została wydana w 2000 r. Gra ta polega na ściganiu się, ale również na rozjeżdżaniu przechodniów, kolizjach z innymi pojazdami. Krótko mówiąc za potrącenie człowieka czy zwierzęcia gracz otrzymuje punkty. Gra została napiętnowana, gdyż wzbudzała wśród graczy agresję oraz brak wrażliwości na krzywdę ludzi. Powinna ona być dozwolona od 16 roku życia.

Ostatni typ gier, który pragniemy przedstawić, to gry MMORPG (z ang. Massively Multiplayer Online Role Playing Game). Są one odmianą gier wieloosobowych, sieciowych. Gry sieciowe możemy podzielić na: MMOG i gry sieci LAN. MMOG (z ang. Massively Multiplayer Online Role Playing Game) to gry, które dają możliwość równoczesnego udziału kilku osób połączonych ze sobą przy pomocy Internetu. Gra sieci LAN (z ang. Local Area Network) to gra w sieci lokalnej, powstała z połączenia kilku komputerów stojących w jednym budynku albo pobliskich budynkach. Od gry jednoosobowej odróżnia je głównie to, że przeciwnikiem gracza są postacie kierowane przez innych graczy, a nie tylko bohaterowie generowani przez komputer. Tego typu gry inicjuje się dzięki programowi komputerowemu (klientowi gry), który łączy się z jednym z serwerów, kierujących informacje od i do graczy[19]. Gry sieciowe domagają się zastosowania najnowszych technologii komputerowych, dostępu do sieci internetowej, łączącej sieci lokalne (LAN) z całego świata oraz dodatkowych narzędzi komunikacji. Dzięki temu tego typu gry dla dzieci i młodzieży stwarzają nowe możliwości rozwoju i nowe formy oddziaływania na młodych ludzi.

Podsumowując należy stwierdzić, że bogata różnorodność rodzajów czy typów gier może budzić wśród zainteresowanych radość i wzrost popularności tej formy rozrywki i edukacji. Każdy bez względu na wiek czy płeć jest w stanie znaleźć typ gry, który będzie mu najbardziej odpowiadać. Wyraźniej trzeba podkreślić, że najwięcej korzyści przynoszą gry edukacyjne, symulatory oraz niektóre gry przygodowe, gdyż rozwijają określone zdolności i pomagają w ogólnym rozwoju psychicznym graczy; wzbogacają one wiedzę i pomagają w kształtowaniu konkretnych i aprobowanych umiejętności czy postaw ludzi młodych i dorosłych. Najbardziej krytykowanymi typami gier są te, które budzą negatywne emocje, uczą brutalności i przemocy, czyli wiele gier strategicznych, zręcznościowych, typu fantasy lub niektóre gry sportowe. Mogą one powodować wzrost agresji u dzieci i młodzieży, a także mają niekorzystny wpływać na ich psychikę.

 

[1] I. Ulfik-Jaworska, Komputerowi mordercy. Tendencje konstruktywne i destruktywne u graczy komputerowych, Lublin 2005, s. 41.

[2] S. Kozak, Patologie komunikowania w Internecie,. s. 119-121.

[3] Tamże, s. 119.

[4] Tamże.

[5] I. Ulfik-Jaworska, dz. cyt., s. 50.

[6] Tamże,

[7] S. Kozak, dz. cyt., s. 136-137.

[8] I. Ulfik-Jaworska, dz. cyt., s. 51.

[9] Tamże,

[10] I.Ulfik-Jaworska, dz. cyt., s. 49.

[11] S. Kozak, dz. cyt., s. 136.

[12] S. Kozak, dz. cyt., s. 136.

[13] I. Ulfik-Jaworska, dz. cyt., s. 49-50.

[14] S. Kozak, dz. cyt., s. 136.

[15] Tamże, s. 120.

[12] I.Ulfik-Jaworska, dz. cyt., s. 49.

[13] M. GAJEWSKI, Niebezpieczne gry komputerowe „Wychowawca” 12(2001) nr 12, s. 16.

[14] S. Kozak, dz. cyt., s. 136.

[15] I. Ulfik-Jaworska, dz. cyt., s. 49-50.

[16] S. Kozak, dz. cyt., s. 136.

[17] Tamże, s. 120.

[18] M. Gajewski, art. cyt., 12(2001) nr 12, s. 16-17, 12(2001) nr 12, s. 16-17.

[19]A. Taper, art. cyt., s. 182.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *