Oddziaływanie gier komputerowych i sieciowych na relacje w rodzinie

 

Nikt nie wątpi w fundamentalny wpływ rodziców na kształtowanie się poprawnych relacji dziecko – komputer. Pod wpływem gier i komputera zmienia się funkcjonowanie młodych ludzi w środowisku rodzinnym, rówieśniczym i szkolnym. Media oraz dostęp do komputerów spowodował bardzo wiele zmian w życiu społecznym, również w najmniejszej grupie o ważnym znaczeniu, jaką jest rodzina. Współczesna rodzina ulega szybkim przemianom związanym m.in. z transformacją społeczeństwa, a to oznacza dla ich członków przystosowanie się do tych zmian oraz aktywne przygotowanie się do nowych obowiązków i ról. Komputery i gry dla dzieci i dorosłych otworzyły nowe możliwości dla spędzania wolnego czasu w rodzinie i nowych form zdobywania wiedzy. Od kilku już pokoleń dzieci, a także dorośli mają dostęp do mass mediów we własnym domu, szkole czy coraz częściej w obiektach użyteczności publicznej.
W dobie tak dynamicznego rozwoju środków społecznego przekazu wiele rodzin nie potrafi sobie poradzić z podstawową funkcją rodziny, tj. funkcją wychowawczą[1]. Zdaniem J. Izdebskiej „tempo wdrażania elektronicznych środków widoczna jest również w wielu polskich rodzinach. Kontakt dzieci z mediami elektronicznymi rozpoczyna się bardzo wcześnie, już w pierwszym roku życia spoglądają w ekran telewizora i komputera”[2].

Twórcy filmów i gier zazwyczaj twierdzą, że nie zajmują się wychowywaniem dzieci, a jedynie dostarczają rozrywki. Jednak sam sposób wychowania dzieci, spędzania przez nich czasu przed ekranem monitora lub telewizora ma znaczenie wychowawcze lub antywychowawcze[3]. Wychowanie nie polega bowiem tylko
na wydawaniu poleceń słownych, ale także na innych sposobach oddziaływania, np. wywoływaniu emocji, stwarzaniu okazji do trenowania zachowań, podawaniu wzorów itp. Jeżeli dzieci zajmują się grami komputerowymi przez kilkanaście lub kilkadziesiąt godzin w tygodniu wpływ gier na ich zachowanie jest niewątpliwe widoczny.

Zagrożenie dla małżeństwa i rodziny może pojawić się w rodzinie, w której zaburzona jest relacje ojciec-matka. Jeżeli w małżeństwie relacja i komunikacja między małżonkami jest zaburzona może to spowodować, że jeden z współmałżonków, aby odreagować i się odciąć od danego problemu włączy komputer. W ten sposób odcina się od rodziny i ucieka w świat fantazji, co z kolei ma wpływ na relacje z dziećmi. Wiele osób dorosłych, które sięgają po gry sieciowe, ma problemy nie tylko w rodzinie ale również problemy z pracą. Osoby takie, często pod wpływem adrenaliny, stają się osobami agresywnymi, zwłaszcza jeżeli grają po to, by uciec od problemów. Mogą stanowić zagrożenie dla swoich bliskich a także środowiska w jakim się znajdują. Najbardziej narażone na uzależnienie od gier są osoby, które mają nierozwiązane problemy z dzieciństwa, które jako dzieci grały w gry niedostosowane do ich rozwoju emocjonalnego a także osoby z problemami psychicznymi, takimi jak wahania nastroju, niepokój lub zaburzenia osobowości oraz posiadające niskie poczucie własnej wartości.

Najpopularniejszym czynnikiem skłaniającym osoby dorosłe do sięgnięcia po gry jest konflikt małżeński, powstający na wskutek nieumiejętności porozumienia się na poszczególnych płaszczyznach życiowych. Konflikt jest zjawiskiem często występującym w sytuacjach życia społecznego, nacechowany w bardzo dużej mierze sprzecznością interesów i odmiennymi punktami widzenia tej samej rzeczywistości[4]. Rodzina jest systemem w ramach którego, poszczególni członkowie współtworzą
ze sobą sieć wzajemnych, oddziałujących na siebie relacji. Z tego względu wystąpienie konfliktów rodzinnych prowadzi do powstania dotkliwych i głębokich urazów emocjonalnych, zniszczenia więzi uczuciowej, zaburzenia relacji interpersonalnej (również w odniesieniu do dzieci), a w ostateczności do separacji lub rozwodu małżonków[5]. Częściej w uzależnienia od gier popadają mężczyźni, gdyż psychicznie są oni słabsi od kobiet i częściej sięgają po wszelkiego rodzaju używki pozwalające im się rozluźnić. W USA zapadły już pierwsze wyroki w sprawach rozwodowych spowodowanych uzależnieniem jednego ze współmałżonków od komputera i gier[6]. Nie należy zapomnieć o rozwodach spowodowanych uzależnieniem od Internetu.

Badania przeprowadzone przez dwoje psychologów (Barbarę Jacennik i Tomasza Rowińskiego) oraz przez prawnika z Sądu Okręgowego w Warszawie (Katarzynę Smalek) na temat 265 spraw rozwodowych, które toczyły się w latach 2002, 2005 i 2008 r., wskazują, że „zaniedbywanie współmałżonka na skutek nadmiernej

fascynacji komputerem i Internetem jest przyczyną coraz liczniejszych rozwodów
i obecnie odsetek ten sięga niemal, co czwartego rozwodu”[7]. Strona internetowa „dailymail.co.uk” informuje, że coraz więcej spraw rozwodowych spowodowanych jest uzależnieniem mężczyzn od gier komputerowych. „Jak wynika ze statystyk coraz więcej kobiet, które składają wniosek o rozwód, jako powód podaje fakt, że ich mężowie spędzają zbyt wiele czasu na graniu w gry komputerowe. 15 % kobiet jest zdania, że dla ich mężów gry są ważniejsze niż żona. To trzy razy więcej niż przed rokiem. Kobiety wskazują, że ich mężowie grają najczęściej w World of Warcratf i Call of Duty. Jedna z kobiet, która udzieliła wywiadu „The Daily Mail” wspomina, że w najgorszych momentach jej mąż grał w gry nawet przez osiem godzin dziennie”[8].

Do osób korzystających z gier komputerowych coraz częściej należą osoby starsze, które dopiero „wchodzą” w świat rozbudowanej technologii. Najpopularniejszymi grami w tej grupie wiekowej są „Szachy”, „Kulki”, „Tetris” czy „Angry Birds”. Osoby dorosłe, mogą być także pośrednim graczem, kiedy grają ze swoimi pociechami.

Kiedy osoba dorosła jest uzależniona od komputera i gier komputerowych, to stan ten może mieć wpływ na zaburzenie relacji między rodzicami a dziećmi. Gry, telewizja, Internet, ingerując w życie rodzinne, mają wpływ na rozwój wzajemnych relacji rodzinnych, na zachowania poszczególnych jej członków, a przede wszystkim
na kształtowanie hierarchii wartości i postaw rodzinnych. W rodzinie należy znaleźć czas dla dziecka, by mogło ono dzielić się doświadczeniami, zdobywać nową wiedzę, umiejętności i postawy. Ważne jest również to, by dziecko zostało wysłuchane. Niestety, dzisiejsi rodzice mają trudności w nawiązywaniu prawidłowych relacji z własnymi dziećmi. Wydaje się, że nie znają ich potrzeb, mają problemy9 na płaszczyźnie małżeńskiej, dlatego wiele dzieci przez to może się izolować od rodziny
i wpadać w „sidła gier”[9]. Rodzice, którzy chcą wykształcić prawidłowe relacje z dziećmi, powinni najpierw przyjrzeć się sobie, a potem wyrabiać w nich nawyk racjonalnego i selektywnego korzystania z gier komputerowych. Odpowiedzialni rodzice to tacy, którzy nie zabraniają użytkowania gier, ale uczą odpowiedniego z nich korzystania. Komputer nie może być traktowany jako źródło wychowania młodego

pokolenia, a jeżeli już rodzice wyrażają zgodę na korzystanie z wybranych gier komputerowe, to powinni sprawdzać czy dana gra jest odpowiednia do wieku swoich dzieci i ich poziomu rozwojowego. Wiele rodziców niestety nie zwraca na to uwagi. Dzieci często ściągają również gry z Internetu, bez wiedzy rodziców czy nawet kupować je bez ich zgody.

Dlaczego dzieci i młodzież wybierają taką formę spędzania wolnego czasu? Komputer i gry dla dzieci bardzo często stanowią ucieczkę od szarej, bolesnej i nieatrakcyjnej rzeczywistości. Dziecko, które nie znajduje we własnej rodzinie oparcia, poczucia bezpieczeństwa i miłości, czuje się odtrącone i niezauważone. Stara się zaspokoić te potrzeby w inny sposób, np. spożywając alkohol, zażywając narkotyki lub korzystając różnych toksycznych i agresyjnych rodzajów gier komputerowych i sieciowych. Negatywni bohaterowie stają się wzorcami postępowania, młodzi akceptują ich postawy i nieetyczne zachowania. Coraz częściej zauważamy u dzieci i młodzieży zachowania agresywne i wyzuwające. Skąd się to bierze? Aby poprawnie odpowiedzieć na to pytanie, potrzeba najpierw zbadać, w jakim klimacie wzrastają współczesne dziecko. Najbliższe otoczenie dziecka to rodzina, to w niej człowiek się wychowuje i uczy. Rodzina jest grupą społeczną, którą można opisać jako całość na różnych płaszczyznach. Bliskość wzrasta wówczas, gdy członkowie rodziny ze sobą rozmawiają, wspólnie jedzą i wykonują inne czynności, także wspólny wypoczynek i zabawa[10]. Jeżeli jednak rodzice poświęcają dużo czasu na telewizję, komputer i inne media, to ich bliskość z dziećmi maleje. W rodzinach, w których nie ma bliskich i silnych więzi, korzystanie z gier komputerowych nabierają większego znaczenia[11]. Współczesna rodzina boryka się z tym problem i nie daje oparcia młodemu człowiekowi. Coraz częściej z życiem rodzinnym związany jest komputer i Internet – najpopularniejsze środki społecznego przekazu. Komputerowe medium wyparło już telewizję, książkę czy prasę, a także bezpośrednie i bardzo ważne kontakty rodziców z dziećmi. Zachwiane zostały też relacje z otoczeniem i rówieśnikami.

Rodzice w minimalnym stopniu ingerują w to jak dzieci spędzają wolny czas. Nie chcą lub nie potrafią zorganizować im tego czasu, dlatego też wiele dzieci woli go spędzić przed komputerem[12]. Dzieci mają słabą więź emocjonalną z rodzicami i tylko niewielka ich część potrafi rozmawiać z rodzicami, pomagać w obowiązkach, wspólnie omawiać to, co robiło przed komputerem. Rodzice, szkoła, nauczyciele nie potrafią temu skutecznie przeciwdziałać. W dzisiejszym świecie należy szukać skutecznej profilaktyki. Należy uświadomić społeczeństwu wpływ gier na rozwój dziecka organizując kampanie społeczne lub wydając materiały informacyjne, np. w formie broszur czy spotów reklamowych.

Niebezpiecznym zjawiskiem w dzisiejszym świecie jest także to, że komputer zastępuje relacje z ludźmi, dziecko narażone jest na niekontrolowany odbiór treści, jaką przekazuje mu gry komputerowe. Smutne jest to, że odbywa się to za przyzwoleniem, a nawet aprobatą rodziców pochłoniętych własnymi sprawami zawodowymi, niektórzy rodzice są nawet zadowoleni, że dziecko siedzi cicho i nie przebywa poza domem, w jakimś niebezpiecznym środowisku i z niewłaściwymi ludźmi. Z roku na rok można przeczytać o wzrastającej liczbie przestępstw popełnionych pod wpływem gier zainspirowanych wirtualnymi bohaterami, na co media ochoczo reagują, szerząc różne opinie o negatywnego wpływie gier komputerowych na psychikę dzieci i młodzieży[13].

Wielogodzinne korzystanie z komputera i gier powoduje uzależnienie się od nich, zanikają więzi rodzinne i możliwość oddziaływań wychowawczych. Zbyt długie korzystanie z gier szkodzi zdrowiu dziecka, powoduje problemy zdrowotne, np. bóle głowy, zaburzenie widzenia, bóle kręgosłupa, nadpobudliwość psychoruchową, nerwice. Nadmierne korzystanie z gier naraża dzieci na szkodliwe bodźce i wyrabia złe nawyki. Uzależnienie – jako skrajna forma – powoduje osłabienie siły woli
i osobowości, a także spadek wrażliwości moralnej oraz zanik różnego rodzaju więzi osobowych[14]. W sytuacji, w której dziecko uzależni się od gier, należy udać się do specjalisty i skorzystać z porad wyspecjalizowanych ośrodków psychoterapeutycznych. Rodzice powinni jednak najpierw starać się pokazać dziecku inne, ciekawe sposoby spędzania wolnego czasu. Zapisać dziecko do kółek zainteresowań, szkółek sportowych, szkół muzycznych lub ognisk plastycznych. Same zakazy nie wystarczą. Chcąc zminimalizować groźbę uzależnienia dziecka od gier komputerowy, należy najpierw dawać odpowiedni przykład życia. Uzależnienie nie grozi w tych rodzinach, w których rodzice poświęcają sobie i dzieciom dużo czasu, rozmawiają o bieżących problemach i wydarzeniach życia rodzinnego, pomagają dzieciom w lekcjach i organizują im czas.

Co mogą więc zrobić rodzice, by zapobiec uzależnieniu się dziecka od gier? Wskazania pedagogiczne można zebrać w następujących punktach:

  1. rodzice powinni wiedzieć, w jakie gry grają ich dzieci, czyli kontrolować zakup gier;
  2. powinni ustalać zasady, dotyczące tego, z jakie gry ich dziecko będzie korzystało, a które z gier są dla nich niedozwolone i dlaczego?[15];
  3. dziecko powinno korzystać z niektórych gier tylko wówczas, gdy rodzice są obecni w domu;
  4. rodzice powinni bezwzględnie ograniczyć czas spędzany przez dziecko przy komputerze do 1–2 godzin, robiąc częste przerwy[16];
  5. konsekwentnie stosować zasadę: „najpierw obowiązki szkolne, potem przyjemność”;
  6. pokazać inne formy spędzania czasu wolnego, więcej czasu poświęcać dziecku, zapraszać do domu kolegów i koleżanki dziecka [17].

Roztropni rodzice nie zabraniają zatem używania komputera, ale uczą dzieci odpowiedniego korzystania z niego. Gry dla dzieci nie powinny być traktowane jako jeszcze jedna zabawka, którą można się bawić całymi godzinami. Jeżeli rodzice korzystają
z komputera w związku z pracą, to dziecko musi sobie zdawać sprawy, że dla dorosłych może to być również narzędzie pracy, a nie tylko rozrywki[18]. Trudniejsza wychowawczo sytuacja powstaje wtedy, kiedy rodzice kupują dziecku gry w prezencie nie zdając sobie sprawy z faktu, jak szybko ich dziecko może się uzależnić od nich. W swojej ignorancji i naiwności kupują dziecku wiele gier, byleby zaspokoić jego potrzeby, nie sprawdzając nawet czy dana gra jest dla ich dziecka odpowiednia. Rozsądni rodzice przed zakupem gry dokładnie sprawdzają czy dana gra jest dostosowana do wieku i dojrzałości emocjonalnej ich dziecka.

Podsumowując: bardzo ważne w relacjach rodzic – dzieci jest to, aby rodzice zajmowali się dzieckiem i nie pozostawiali go samemu sobie, gdyż brak odpowiedzialnej troski i wychowania w dziedzinie środków przekazu może spowodować ucieczkę dziecka w świat wirtualny, który doprowadzić do uzależnienia. Nauczenie dzieci i młodzieży rozsądnego korzystania z mediów elektronicznych oraz zapobieganie uzależnieniom w tej dziedzinie staje się obecnie najważniejszym zadaniem wychowawczym w rodzinie. W dzisiejszym świecie mało jest informacji dotyczących uzależnienia osoby dorosłej od gier. Problem ten jest stosunkowo nowy i powinien być jest sygnałem do tego, aby zacząć prowadzić badania na ten temat i skupić się na uzdrowieniu relacji małżeńskiej, a potem na budowaniu właściwych relacji rodzicielskich.

 

 

[1] A. Andrzejewska, (Nie)bezpieczny komputer – od euforii do uzależnienia, Warszawa 2008, s. 38.

[2] J. Izdebska, Dziecko w świecie mediów elektronicznych, w: W. Strykowski (red.), Kompetencje medialne społeczeństwa wiedzy, Poznań 2004, s. 380.

[3] M. Braun – Gałkowska, Wpływ gier komputerowych na psychikę dzieci, w: A. Gałka, I. Ulfik – jaworska (red.), Oddziaływanie agresywnych gier komputerowych na psychikę dziecka, Lublin 2004, s. 17-18.

[4] D. Krok, Strategie rozwiązywania konfliktów w systemie rodzinnym, „Roczniki Teologiczne” 54(2007), s. 119.

[5] Tamże,

[6] M. Dziewiecki, Uzależnienie od komputera i internetu, „Wychowawca” 6(2003) nr 6, s. 14.

[7]http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/361353,internet-przyczyna-rozwodu,id,t.html?cookie=1 (dostęp: 07.01.2014 r.).

[8] http://gry.onet.pl/wiadomosci/gry-komputerowe-winne-rozwodom/ywrhc (dostęp: 07.01.2014 r.).

[9] A. Andrzejewska, dz. cyt., s. 39.

[10] S. Kozak, Patologie komunikowania w Internecie. Zagrożenia i skutki dla dzieci i młodzieży, Warszawa 2011. s. 133-134.

[11] M. Braun-Gałkowska, Gry komputerowe a psychika dziecka, „Edukacja i Dialog” 92(1997) nr 9, s. 58.

[12] Tamże, s. 138-139.

[13] Tamże, s. 135.

[14] M. Dziewiecki, Uzależnienie od komputera i internetu, „Wychowawca” 6(2003) nr 6, s. 14-15.

[15] S. Kozak, dz. cyt., s. 133.

[16] I. Ulfik – Jaworska, Czy gry komputerowe mogą być niebezpieczne?, „Wychowawca” 12 (2001) nr 12, s. 12.

[17] S. Taboł, Niebezpieczne gry komputerowe, „Kultura i Edukacja” (2006) nr 1, s. 117-119.

[18] M. Dziewiecki, art. cyt., s. 15.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *