Uzależnienie od gier komputerowych

Wyniki badań potwierdzają, że dzieci bawiące się w gry agresywne są narażone na uzależnienie od nich. Pojawia się, zatem pytanie, dlaczego gry mają tak silny wpływ na użytkowników? Badacze, np. Maria Braun-Gałkowska, ks. Marek Dziewięcki
i Iwona Izdebska, alarmują, iż oddziaływanie gier jest o wiele silniejsze niż oddziaływanie przemocy oglądane w telewizji. Jest to spowodowane tym, że podczas zabawy użytkownik podlega równoczesnemu oddziaływaniu silnych mechanizmów, które nie występują podczas oglądania telewizji[1]. Szczególnie silny wpływ ma aktywne uczestnictwo w grze komputerowej, gdyż gracz jest równocześnie sprawcą danych sytuacji, a nie tylko biernym odbiorcą. Ponadto długotrwałe oglądanie scen przemocy powoduję desensytyzację, czyli obniżenie wrażliwości i obojętność. Kolejnym silnym mechanizmem utrwalanym podczas korzystania z gier komputerowych jest kojarzenie agresywnych zachowań z nagrodą. Przemoc w grach pozwala osiągnąć sukces i daje poczucie mocy i zwycięstwa, co wiąże się z tym, że gry tego typu wciągają graczy i dają im odczucie przyjemność. Podczas zaangażowania się w takie gry dziecko dowiaduje się, że agresja i przemoc wcale nie jest złem, lecz „dobrem”, bo jest skuteczne. W tych sytuacjach granica między dobrem i złem powoli ulegają rozmyciu.

Opisane mechanizmy są niezwykle silne, ponieważ działają na dzieci w sposób spójny i wzajemnie się wzmacniają[2]. W ten oto sposób gry komputerowe zapewniają idealne warunki do szybkiego i trwałego uczenia się i powielania agresywnych zachować oraz mogą powodować trwałe zmiany w osobowości gracza, czasem nieodwracalne.

Do poradni psychologicznych coraz częściej zgłaszają się zrozpaczeni rodzice, skarżący się, że ich dziecko jest uzależnione od komputera i gier komputerowych. Uzależnienia zaczynają się niewinnie. Na początku jest to fascynacja i zaciekawienie grą, dziecko spędza wiele godzin dziennie przy grach komputerowych i komputerze.

Rodzice zwykle są dumni, z tego, że ich pociecha sprawnie obsługuje komputer i korzysta z „bezpiecznego” źródła rozrywki. Rodzice często nieświadomi tego, co robi ich dziecko, przyzwalają na swobodne korzystanie z komputera. Po czasie jednak zauważają, że ich dziecko powoli traci kontakt z rzeczywistością, zaniedbuje szkołę, higienę, przyjaciół. Zaniepokojeni rodzice szukają wówczas pomocy u psychologa. Uzależnienie najłatwiej rozpoznać po zachowaniu dziecka. Staje się agresywne, gdy musi oderwać się od gry, zaczyna zaniedbywać obowiązki szkolne i domowe, przestaje się spotykać z rówieśnikami i rezygnuje z dotychczasowych aktywności. Uzależnienie od gier komputerowych można podzielić na dwie fazy.

Faza I – zaczyna się niewinnie. Dziecko spędza niewiele czasu grając. Wdraża się w świat fikcji, poznaje otoczenie w grze, poznaje zasady panujące w danej rozgrywce. Często dowiaduje się o istnieniu danej gry od przyjaciół i znajomych
ze szkoły, którzy już wcześniej zaczęli tego typu zabawę. Jeżeli dziecko potrafi grać sporadycznie, traktując grę jak zwykłą rozrywkę i rozgraniczają świat rzeczywisty
od wirtualnego, to nie trzeba się jeszcze niczego obawiać[3]. Powody do zmartwień pojawiają się wtedy, kiedy dziecko zaczyna coraz bardziej angażować się w wybraną grę i gdy spędza coraz więcej czasu przy komputerze. Może to prowadzić
do stopniowego ograniczania innych aktywności dziecka. Dziecko coraz mniej czasu poświęca na naukę, a jego oceny ulegają pogorszeniu. Po powrocie do domu często pierwszą czynnością, którą wykonuje jest włączenie komputera i inicjowanie ulubionej gry. Jeżeli spotyka się z rówieśnikami, to tylko po to, by porozmawiać o grze, chwali się tym osiągnięciami, np. „kto ostatnio zabił więcej potworów”[4].

Faza II – kolejnym etapem uzależniania jest sytuacja, w której dziecko przestaje wychodzić z pokoju i domu, ogranicza swoją aktywność do minimum, zaczyna wagarować. Symptomatyczne może być również to, że dziecko zaczyna okradać swoich rodziców, by kupić sobie „ulepszenia” do wybranej gry komputerowej. Kiedy rodzice zabraniają dziecku korzystania z gier, wówczas bardzo często udają się do kawiarenek internetowych lub znajomych. Poważnym objawem uzależnienia jest również fakt, że dziecko zaczyna niedojadać i niedosypiać. Gra staje się dla niego ważniejsza niż zaspokojenie podstawowych potrzeb fizjologicznych. Osoba uzależniona staje się rozdrażniona i nerwowa. Gdy nie może dalej grać jest apatyczna lub agresywna,bo cały swój czas pragnie spędzać przed komputerem i niczym innym nie jest zainteresowana.

Charakterystyczna dla uzależnienia jest wysoka agresja, zaburzenie więzi społecznych i rodzinnych, niższa wrażliwość moralna, a także brak emocji i mniejsza zdolność do ich odczuwania. Osoby uzależnione od gier komputerowych wykazują zachowania aspołeczne i przepełnione wrogością i agresją wobec innych. Kiedy dziecko zostaje odizolowane od komputera pojawiają się u niego objawy abstynencyjne: bezsenność, agresja, reakcje fizjologiczne, takie jak drżączka, depresja, a w skrajnych przypadkach próby samobójcze[5]. Zaprzestanie grania powoduje pojawienie się nieprzyjemnego samopoczucia, wybuchy niekontrolowanej agresji i złości wobec najbliższego otoczenia, najczęściej rodziców, którzy zabraniają dziecku grać. Po okresie samokontroli i zupełnego zaprzestania zabawy grami komputerowymi mogą pojawiać się powroty do wcześniejszego patologicznego korzystania z gier[6]. Osoby uzależnione mogą również doświadczać poczucia agresywnej pewności siebie, władzy nad innymi ludźmi. Pobyt w wirtualnym świecie jest swego rodzaju ucieczką od problemów występujących w świecie rzeczywistym. Stałe korzystanie z gier komputerowych rozbudza poczucie pełnego realizowania siebie i spełniania marzeń o władzy nad innymi ludźmi.

Uzależnienie od gier, podobnie jak każde inne uzależnienie, prowadzi do wypaczenia osobowości. Sprawność fizyczna ogranicza się do operowania myszką komputerową i klawiaturą. Pogarsza się wzrok dziecka, które jednocześnie traci zdolność do komunikowania się z rzeczywistym światem i ze swoimi rówieśnikami. Uzależnienie od gier Mark Griffiths określił jako uzależnienie behawioralne, oparte na powtarzających się nawykach, prowadzących do utraty wszelkiej kontroli nad interakcją człowieka z urządzeniem. Zawiera ono bowiem elementy wywołujące i wzmacniające, które przyczyniają się do utrwalania uzależnienia. Uzależnienie tego typu według Griffithsa obejmuję następujące elementy:

– zachowania kompulsywne (przymusowe);

– brak zainteresowania innymi czynnościami;

– kontakty z osobami głównie uzależnionymi;

– objawy fizyczne i psychiczne podczas próby przerwania tego zachowania[7].

Griffiths, komentując przeprowadzone wspólnie z Nigelem Huntem badania grupy 400 nastolatków (12-16 lat), stwierdził, że znaczna ilość dzieci spędza obecnie większość czasu wolnego grając w gry wideo (nawet ponad trzydzieści godzin tygodniowo), niż ucząc się czy wykonując inne czynności. Wśród symptomów, które mogą wskazywać na objawy uzależnienia od gier Griffiths wymienia:

– kradzież pieniędzy na gry;

– zaniedbywanie życia towarzyskiego;

– zaniedbywanie obowiązków szkolnych;

– granie dłuższy czas niż zaplanowany;

– nieobecności w szkole;

– poirytowanie, zdenerwowanie spowodowane brakiem możliwości grania;

– zauważalny wzrost agresji[8].

Mark Griffiths opracował również listę pytań pomocniczych, które mają pomóc w określeniu cechy uzależnienia. Lista ta może pomóc rodzicom w określeniu: czy ich dziecko jest już zagrożone?

Można ją jednak zastosować również wobec każdego innego gracza:

– Czy gry są codziennym elementem rozrywki?

– Czy gra się dla emocji?

– Czy zaniedbywane jest życie towarzyskie, zajęcia sportowe, szkolne?

– Czy zaniedbywane są obowiązki szkolne i domowe?

– Czy często gra się dłużej niż 3 godziny bez przerwy?

– Czy mimo podejmowania prób nie udaje się odciągnąć gracza od gry?

– Czy w przypadku, kiedy nie można zagrać, odczuwa się złość, irytację, niepokój[9]

Znane są skrajne przypadki uzależnienia, np. sytuacja, kiedy dziecko jest
w stanie pobić swoją matkę za to, że wyłączyła mu komputer[10]. Walka z uzależnieniem od gier dzieci i młodzieży jest trudna, gdyż w tym przypadku trudno jest skłonić osobę do spotkania ze specjalistą. Osoba taka jest przyzwyczajona do obcowania tylko z ekranem. Decyzja o podjęciu leczenia może następić tylko wówczas, gdy osoba zainteresowana zacznie zauważać różnicę pomiędzy zdrowym a patologicznym korzystaniem z komputera[11]. W innym wypadku leczenie uzależnionego dziecka
jest bardzo trudne.

Leczenie uzależnienia od gier odbywa się podobnie jak leczenie uzależnienia od Internetu. W Stanach Zjednoczonych powstało wiele instytutów zajmujących się leczeniem siecioholików. W Internecie można odnaleźć grupy Anonimowych Siecioholików, stosujących zasadę „dwunastu kroków”. W Polsce funkcjonują następujące ośrodki terapeutyczne: Ośrodek leczenia uzależnień „DROMADER” w Piasecznie, Prywatny Ośrodek Terapii Uzależnień i Pomocy Psychologicznej „POLANA” w Warszawie, Centrum Terapii „DIALOG również w Warszawie oraz Stołeczne Centrum Odwykowe. Terapia osób uzależnionych od gier podobna
jest do leczenia uzależnienia od alkoholu czy hazardu[12]. Uzależnienie od gier pociąga
za sobą wiele konsekwencji zarówno psychologicznych, jak i fizjologicznych, np.:

– rezygnację z bezpośredniego kontaktu międzyludzkiego;

– utratę zainteresowania formami aktywności społecznej i fizycznej;

– zaniedbanie życia rodzinnego, pracy, nauki;

– brak troski o własną higienę i zdrowie;

– zaburzenie w zakresie tożsamości w sferze emocji, odczuć i uczuć;

– zawężenie zainteresowań i rozwoju intelektualnego;

– utrwalenie postawy „mieć” i postawy egocentrycznej do ludzi i świata;

– kłopoty finansowe;

– zubożenie języka[13].

Jak walczyć z uzależnieniem dziecka od gier?

Możemy wymienić kilka metod. Pierwsza z nich – najbardziej drastyczna – polega na odebraniu dziecku komputera oraz zabraniu gier. Metodę tą cechuje zazwyczaj duży poziom agresji u dziecka, a działanie rodziców wywołują poczucie niesprawiedliwości oraz bunt. Dziecko odbiera tego typu działanie jako odebranie źródła przyjemności i rozrywki. W konsekwencji czuje się niezrozumiane, smutne, złe i samotne. W tym wypadku pojawiają się również – bagatelizowane przez rodziców – fizyczne objawy odstawienia źródła uzależnienia. Druga metoda, znacznie skuteczniejsza, polega na podjęciu negocjacji z dzieckiem. Rodzice proponują dzieciom możliwość korzystania z komputera, ale dopiero po wykonaniu codziennych obowiązków, zarówno domowych jak i szkolnych. Postępowanie takie powoduje, że dziecko lub nastolatek zaczyna czuć się współodpowiedzialny za ustalenia, które podjął wraz z rodzicami. Metoda ta jest skuteczna wówczas, gdy w pierwszej fazie dziecko znajduje się pod kontrolą rodziców. Jest duże prawdopodobieństwo, że pozbawione kontroli nie będzie przestrzegało ustalonych reguł, co wynika z niedostatecznego w tym wieku ukształtowania odpowiedzialności[14]. Kolejnym sposobem obrony przed uzależnieniem od gier jest regularne kontrolowanie dziecka przez rodziców, a jeśli to możliwe, wspólne granie z dziećmi oraz poszerzanie wiedzy na temat gier, z których korzystają dzieci i młodzież.

Podsumowując analizy zawartej w niniejszym rozdziale można wysnuć tezę, że gry komputerowe posiadają zarówno negatywne jak i pozytywne skutki. Długotrwałe korzystanie z gier może spowodować uzależnienie się od nich. Wpływ gier na psychikę dziecka i młodego człowieka zależy przede wszystkim od wieku, cech temperamentu i osobowości, a także od więzi rodzinnych i społecznych. Różne osoby mogą w różnym stopniu ulegać wpływom gier komputerowych. Należy zaznaczyć, iż w literaturze można odnaleźć niewiele opracowań poświęconych badaniom nad wpływom gier komputerowych na dzieci i młodzież. Tematyka gier jest wciąż nowym zjawiskiem i nie sposób przebadać wszystkich młodych ludzi korzystających z tego typu nowoczesnych urządzeń. Pozostaje więc wiele zagadnień niejasnych, np. takich jak określenie w jakiej mierze oddziaływanie gier zależne jest od płci dziecka, jego cech osobowościowych, wieku czy sytuacji rodzinnej.

 

[1] I. Ulfik – Jaworska, Czy gry komputerowe mogą być niebezpieczne? „Wychowawca” 12 (2001), nr 12 s. 15.

[2] Tamże, s. 15.

[3] S. Kozak, dz. cyt., s. 124.

[4] Tamże.

[5] I. Ulfik – Jaworska, Czy gry komputerowe mogą być niebezpieczne? „Wychowawca” 12 (2001), nr 12, s.15.

[6] Tamże,

[7] M. Griffiths, Gry i hazard. Uzależnienia dzieci w okresie dorastania, Gdańsk 2004, s. 54.

[8] M. Griffiths, dz. cyt., s. 55-56.

[9] Tamże, s. 56.

[10] S. Kozak, Patologie komunikowania w Internecie, Warszawa 2011, s. 124 – 125.

[11] S. Kozak, dz. cyt., s. 125-126.

[12] Tamże, s. 125.

[13] Tamże,

[14]http://www.chip.pl/artykuly/porady/2013/11/uzalezniony-od-komputera-poznaj-sposoby-obrony-przed-nalogiem (dostęp: 07.01.2014 r.).

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *